'Strategisch handelen staat niet gelijk aan egoïsme'

De keuze tussen altruïstisch of egoïstisch handelen kun je moeilijk verklaren aan de hand van speltheorie. Het is immers maar net hoe je jouw 'winst' dan wel 'verlies' neemt. In deze aflevering van de 'Wetenschapsestafette 4x400' neemt politicoloog Huib Pellikaan het stokje over van psychologe Sandy Overgauw.

Kanttekeningen

Overgauw promoveerde onlangs op een onderzoek naar veranderingen in het sociale breinnetwerk tijdens de adolescentie. Een van haar conclusies luidt: 'Empathie is altruïsme met een snufje egoïsme’. Je kunnen verplaatsen in een ander is niet alleen een kwestie van sociale interactie; er komt ook strategisch egoïstisch handelen bij kijken. Experimenten geënt op de Ultimatum Game bevestigen dit.

Bij deze bevinding zijn wel enige kanttekeningen te plaatsen, meent Pellikaan. Hij geldt als een kenner van spel- en rationele-keuzetheorie. En als 'zuiver in de leer'.


De vloek van het 'Prisoner's Dilemma'

Albert W. Tucker, een mathematicus van Canadese afkomst, werd in 1950 gevraagd om een lezing te geven over speltheorie voor psychologie studenten. Hij besloot om een payoff matrix van een non-coöperatief spel begrijpelijk te maken door er een verhaaltje omheen te vertellen. Zo ontstond het verhaal van het Prisoner’s Dilemma en het is daarna nooit meer goed gekomen in de wereld.


Nutsmaximalisatie

Speltheorie is een mathematische besluitvormingstheorie, de theory of choice welke nauw verwant is aan de waarschijnlijkheidstheorie, de theory of chance. De oplossing van een spel, zoal een Ultimatum Game, is dat de verdeler één cent aan de ontvanger aanbiedt. De ontvanger heeft de keuze tussen het bod te weigeren (nul cent) of het bod aan te nemen (één cent). Eén cent is meer dan nul cent en het is rationeel om het bod aan te nemen. In een ander tweepersoons spel, Divide the Dollar, is de oplossing een gelijke verdeling van elk 50 cent.

De oplossingen van spelen wordt bepaald door regels van maximalisatie van het nut. De speltheorie is een formele theorie en waaruit het nut bestaat is iets dat buiten de speltheorie wordt bepaald of geassumeerd. Een persoon kan zijn hoogste nut bereiken door alles weg te geven aan minderbedeelden. Strategisch handelen staat niet gelijk aan egoïsme.


Medewerkers van de RAND Corporation—de denktank van de luchtmacht van de Verenigde Staten—hebben midden jaren 50 aan de godfather van de speltheorie John von Neumann het volgende voorgelegd. Uit experimenten met het Prisoner’s Dilemma bleek dat proefpersonen zeer regelmatig met elkaar samenwerkten (strategie cooperate), terwijl de speltheorie voorschrijft dat een non-coöperatieve strategie (defect) de rationele keuze is.

Aan Von Neumann werd gesuggereerd om naar aanleiding van deze experimenten met proefpersonen de regels van de speltheorie aan te passen. Von Neumann antwoordde dat de ‘laws of probability’ niet ter discussie staan als iemand in een casino geld wint door vijf keer zijn fiches op rood te leggen.


Wetenschapsestafette 4x400: 4 wetenschappers in 400 woorden

De antropoloog, pedagoog, politicoloog of psycholoog bestuderen mens en maatschappij vanuit hun eigen invalshoek. Een van deze 4 gaat van start met een wetenschappelijk onderbouwde mening in ongeveer 400 woorden. Daarna geeft deze het stokje door aan de volgende sociale wetenschapper voor diens visie. Lees alle afleveringen in deze serie 'Wetenschapsestafette 4x400'.

  • donderdag 19 februari: Sandy Overgauw

  • donderdag 26 februari: de pedagoog

  • maandag 2 maart: de antropoloog


Laatst Gewijzigd: 23-02-2015