FSW in stelling: psycholoog Fenna Poletiek reageert

Een psychologische invalshoek op de stelling van pedagoog Mariëlle Prevoo over tweetaligheid. Fenna Poletiek: 'Het gaat niet om tweetaligheid, maar om taligheid! Handig zijn met taal draagt bij aan een goed gevoel, goed verstand en goede contacten bij iedereen, jong en oud, met willekeurig welke achtergrond.'

Stelling van pedagoog Mariëlle Prevoo

Deze maand de stelling van Mariëlle Prevoo, Algemene en Gezinspedagogiek over tweetaligheid:

'Waardering en ondersteuning van de etnische taal kan positief bijdragen aan het sociaal-emotioneel en cognitief functioneren van kinderen met een immigrantenachtergrond, en aan de ontwikkeling van de meerderheidstaal.'


Reactie van psycholoog Fenna Poletiek


'Het gaat niet om tweetaligheid, maar om taligheid!' 
Poletiek: 'Eens: Waardering en ondersteuning van de etnische taal kan positief bijdragen aan het sociaal en cognitief functioneren van kinderen met een immigrantenachtergrond, en aan de ontwikkeling van de meertaligheid. Maar dat komt omdat handig zijn met taal bijdraagt aan een goed gevoel, goed verstand en goede contacten bij iedereen jong en oud, met willekeurig welke achtergrond.

Wat is meertaligheid?
Kinderen leren een wirwar van ‘talen’: de snelle taal van vriendjes op straat, de langzame taal met ouders aan tafel, de archaïsche taal van grootouders, de taal in de klas, het bewerkelijke Nederlands van een opstel, het abstracte jargon uit het wiskundeboek. Hoe ‘meertalig’ is de Nederlandse puber die cool zegt in plaats van leuk, met de Franse rapper Stromae meerapt: ”papaoetehe..hé..” zonder te weten dat hij zegt: “Papa, où t'es?”. En hoeveel tweetaligheid blijkt uit het accentloos kunnen meezingen met de Amerikaanse liedjes van Pink of Katy Perry?

Eigen tweetaligheid opmerkelijk non-issue
Voor volwassenen die met twee of meer talen werken, is de eigen tweetaligheid vaak een opmerkelijke non-issue. Van de Franse dvd die ik gisteravond heb bekeken, kan ik de volgende dag wel vertellen of er grappig, diepzinnig of langdradig in werd gesproken en ook waarover, maar niet meer of de ondertiteling in het Nederlands of het Engels was. Als mijn buitenlandse jeugd aan de orde is en ik mijn Friese vriendin er aan herinner dat ze ook volledig tweetalig is, zegt ze: 'Gut, dat is ook  zo.'

Taal is een toolkit
Het verschil tussen de eerste en de tweede taal van de migrant lost op in de variëteit van taalregisters, die hij voortdurend aan- en uitzet naar gelang de sociale setting, de gesprekspartner en het doel van de verbale handeling. Het onderscheid tussen die registers loopt niet alleen én niet in de eerste plaats langs de grenzen van de ‘taal’, maar veeleer langs sociale, emotionele en pragmatische lijnen. Taal is een gereedschapskist of beter gezegd: een toolkit. Of het van merk X of van merk Y is, doet er minder toe dan of het werkt en voor welke klus welk stuk werkt. Al zal het merk daar soms een rol in spelen.

Fenna Poletiek

Fenna Poletiek

Taalgereedschapskist leren gebruiken
Al tijdens de eerste immigratiegolf is er onderzoek gedaan naar de taalvaardigheid van Turkse immigrantenkinderen. René Appel en Anneli Schaufeli stelden vast dat de taalvaardigheid van de kinderen in de moedertaal sterk bepalend is voor de taalvaardigheid in het Nederlands. Het lijkt van belang dat kinderen de taalgereedschapskist leren gebruiken: krijgt het kind een tik als het zonder uitkijken de straat oversteekt? Of uitleg van moeder over “naar rechts en links kijken en dan weer naar links, omdat auto’s rechts rijden… etc.” Krijgt het een grom en zakgeldkorting bij te laat thuis komen? Of leert het kind onderhandelen in een praat-en-luister-gesprek over het tijdstip van thuiskomen?

Cruciaal effect

Taligheid van opvoeding heeft een cruciaal effect op schoolprestaties, sociale identiteit, communicatief en emotioneel functioneren. Wie met moedertaal wordt opgevoed heeft écht een voorsprong in het leven. Of hij nu emigreert of in z’n geboorteland volwassen wordt.


Creatief feuilleton

'FSW in stelling' is een creatief feuilleton dat de verschillende meningen van de Faculteit der Sociale Wetenschappen (FSW) laat zien. Een promovendus verdedigt een stelling uit zijn of haar proefschrift, en sociale wetenschappers van de instituten laten om beurten hun licht erover schijnen. 

Laatst Gewijzigd: 27-11-2014