FSW in stelling: politicoloog Floris Mansvelt Beck reageert

Floris Mansvelt Beck neemt het stokje over in de reeks 'FSW in stelling' en laat zijn politicologische licht schijnen op het fenomeen tweetaligheid. "Het is de afgelopen jaren niet gelukt het streven 'integratie met behoud van eigen identiteit' te vertalen naar effectief beleid."

Wat vooraf ging

Mariëlle Prevoo opende de reeks 'namens' Pedagogiek. Zij betoogt in haar proefschrift: 'Waardering en ondersteuning van de etnische taal kan positief bijdragen aan het sociaal-emotioneel en cognitief functioneren van kinderen met een immigrantenachtergrond, en aan de ontwikkeling van de meerderheidstaal.'

Vervolgens nam psycholoog Fenna Poletiek het stokje over. 'Taligheid' speelt ook een rol in haar onderzoek. Poletiek dicht taalvaardigheid een grote betekenis toe: 'Taligheid van opvoeding heeft een cruciaal effect op schoolprestaties, sociale identiteit, communicatief en emotioneel functioneren. Wie met moedertaal wordt opgevoed heeft ècht een voorsprong in het leven.'

Sociale wetenschapper Marieke Slootman reageerde vanuit een antropologische invalshoek. Ook zij erkent de maatschappelijke relevantie van vraagstukken van taal en identiteit. 'Is er ruimte voor jouw etnische identiteit, dan is het gemakkelijker voor jou om je als Nederlands te identificeren.'

Uiteraard hebben de bevindingen van deze FSW-ers ook normatieve en beleidsmatige implicaties. Daarom zet promovendus Floris Mansvelt Beck (Instituut Politieke Wetenschap) deze week de gedachtenwisseling voort.


Identiteit overkomt je

Stellen we de normatieve vraag: welke consequenties moeten deze inzichten hebben voor ons politieke denken en doen? Hoe vertaal je dit soort inzichten—om het even of het gaat om het bevorderen van de etnische taal, de beheersing van de meerderheidstaal onder migranten of de taalbereidheid van ouders en opvoeders in het algemeen—in beleid? Natuurlijk, als ouder neem ik Fenna Poletieks boodschap graag ter harte. Ook neem ik zonder meer aan dat beheersing van de oorspronkelijke etnische taal een positief effect kan hebben op de bredere taalbeheersing van migrantenkinderen, zoals Mariëlle Prevoo stelt.

‘Bij veelvuldig gebruik kan de etnische taal als basis dienen voor de ontwikkeling van de meerderheidstaal’, aldus Prevoo. Tegelijkertijd stelt zij: ‘Als de meerderheidstaal steeds meer gebruikt wordt, kan dat het behoud van de etnische taal echter bemoeilijken.’ De vraag dringt zich op waar je op in moet zetten: moet je het behoud van een etnische taal bevorderen, zodat deze de verwerving van de meerderheidstaal kan dienen, of is er een punt waarop je zegt: nu is de etnische taal zo ver weggezakt dat het de meerderheidstaal niet meer ten goede komt.

Integratiebeleid
Je zou hier een parallel kunnen trekken met ontwikkelingen in het integratiebeleid over de afgelopen 40 jaar. Een in het oog springend aspect van het minderhedenbeleid van de jaren ’80 was ‘integratie met behoud van de eigen identiteit’. De gedachte hierachter was dat een sterke etnische identiteit zou bijdragen aan de integratie van nieuwkomers in de samenleving. Een probleem hierbij was evenwel dat het nog niet zo eenvoudig is om een sterke etnische identiteit te bevorderen—vrij naar John Lennon: your identity is what happens while you’re busy making other plans. Terwijl beleidsmakers nota’s schreven over het minderhedenbeleid groeide een generatie migrantenkinderen in Nederland op met een identiteit die noch de ‘eigen identiteit’ van hun ouders was, noch een herkenbare ‘Nederlandse’ identiteit, maar iets anders, een amalgaam dat zich niet eenvoudig tot zijn verschillende deelbestanden laat herleiden. Was dit voor deze kinderen makkelijk? Ongetwijfeld niet. Hadden deze kinderen baat gehad bij een sterk beleefde en positief erkende etnische identiteit? Misschien. Was de overheid in staat geweest de condities voor een dergelijke identiteitsbeleving voor hen te scheppen? Op geen enkele manier.

Een onderdeel van ‘integriteit met behoud van identiteit’ was overigens onderwijs in de eigen taal en cultuur (OETC). Het bestaan van OETC, alsook het beleidsmotto ‘integratie met behoud van identiteit’ hebben Nederland achteraf de reputatie bezorgd een vroege pleitbezorger van het multiculturalisme te zijn geweest. In de praktijk stelde OETC overigens weinig voor: een aantal uur per week onderwijs in de eigen taal van migranten, wat soms betekende dat Marokkaanse Berbers Arabische les kregen. Tegen deze achtergrond bevreemdt het niet dat een van de centrale conclusies van de parlementaire onderzoekscommissie integratiebeleid (de Commissie Blok) in 2004 was dat hoewel de integratie van veel allochtonen geslaagd was, niet gesteld kon worden dat dit het gevolg was van het gevoerde beleid.

Zonder de wetenschappelijke inzichten achter ‘integriteit met behoud van identiteit’ en OETC in twijfel te trekken kan je vaststellen dat bij de vertaling van die inzichten in het minderhedenbeleid iets verloren is gegaan. Wat op kleine schaal toepasbaar is en daarmee waardevol, kan in beleid veranderen in een keurslijf dat niemand past.


Uitzending gemist?

'FSW in stelling' is een creatief feuilleton dat de verschillende meningen binnen de Faculteit der Sociale Wetenschappen van de Universiteit Leiden laat zien. Een promovendus verdedigt een stelling uit zijn of haar proefschrift en sociale wetenschappers van de verschillende instituten laten om beurten hun licht erover schijnen. 

Eerdere afleveringen:

  • Stelling pedagoog Mariëlle Prevoo: 'Waardering en ondersteuning van de etnische taal kan positief bijdragen aan het sociaal-emotioneel en cognitief functioneren van kinderen met een immigrantenachtergrond, en aan de ontwikkeling van de meerderheidstaal.'

  • Reactie psycholoog Fenna Poletiek: 'Handig zijn met taal draagt bij aan een goed gevoel, goed verstand en goede contacten bij iedereen, jong en oud, met willekeurig welke achtergrond.'

  • Reactie antropoloog Marieke Slootman: 'Wanneer migranten de ruimte krijgen voor hun oorspronkelijke identiteit, wordt het voor hun gemakkelijker om zich als Nederlands te identificeren.'

Laatst Gewijzigd: 27-11-2014