Spellingwijzer A-Z

Natuurlijk schrijven we volgens de regels van de Nederlandse spelling. Maar daarnaast blijft er nog van alles te kiezen. De basisregel is: kies de soberste optie.

Academische woordenlijst Engelstalig

Wat zijn de Engelse equivalenten van allerlei Nederlandse woorden op academisch gebied en van allerlei functies in het academisch bedrijf?

Richtlijnen en vertalingen
Kijk voor richtlijnen voor het Engels bij Engestalige terminologie. Ook voor aanvragen van vertalingen.

Vertaalhulp
Zelf aan de slag? Raadpleeg de vertaalhulp op de universitaire terminologielijst Engels.


Afkortingen

  • In lopende tekst algemene afkortingen (bijvoorbeeld bijv., m.a.w., zgn., e.d.) uitschrijven. Overigens zijn hier ook weer uitzonderingen op. Als het over dateringen gaat schrijft men bij geschiedenis en archeologie ‘ca. 1900 v. Chr.’. Deze afkorting is standaard geworden.
  • Afkorting Universiteit Leiden = LEI (géén UL). Oók in Engelse teksten.
  • Afkortingen die een zelfstandig begrip zijn geworden met kleine letters schrijven, bijvoorbeeld aio, hbo, vwo (officiële spellingregel).
  • Titulatuurafkortingen worden met een kleine letter geschreven, tenzij er een andere reden om een hoofdletter te gebruiken, bijvoorbeeld het begin van een zin. Evenmin een hoofdletter gebruiken als een titel in een lopende tekst voorkomt, bijvoorbeeld ‘De professor begon met zijn college’ of ‘De ontdekking werd gedaan door prof.dr. Jansen en zijn groep’. Prof.dr. schrijf je met punten zonder spatie ertussen.
  • Afkortingen van organisaties gebruiken zoals de betreffende organisaties dat zelf doen, bijvoorbeeld CML en LUMC. Soms moet je daarbij een eigenaardigheid accepteren. De afkorting van de Universiteitsbibliotheek is bijvoorbeeld UB – twee hoofdletters. Punten komen in afkortingen niet vaak meer voor maar je ziet ze nog wel, bijvoorbeeld T.W.I.S.T., de studievereniging van de opleiding taalwetenschap en M.F.L.S., die van geneeskunde en biomedische wetenschappen.
  • Afkortingen de eerste keer uitschrijven, met de afkorting er tussen haakjes achter. Daarna kan de afkorting in de lopende tekst worden gebruikt.

Bijschriften/onderschriften

Bijschriften en onderschriften bij foto's en illustraties worden in Italic/ schuinschrift gezet. Of je er wel of niet een punt achter zet is een kwestie van kiezen. Maak per uitgave een keuze en houd die consequent vol. Ingeval van lange bijschriften/onderschriften ligt de keuze voor afsluiting met een punt voor de hand, bij korte bij- en onderschriften, bijvoorbeeld uitsluitend namen van personen en/of gebouwen, kan de punt vervallen.  

Cijfers en getallen

Volgens de officiële regel, dat is: cijfers van één tot en met twintig uitschrijven en verder alle ronde getallen: vijftig, honderd, duizend, vijfhonderd. Je kunt zeggen dat cijfers en getallen die een- of tweeledig klinken worden uitgeschreven, de meerledige niet, bijv. 23, 456. Het aantal ects schrijven we altijd in cijfers. Cijfers vallen op in een tekst en verstoren een rustig tekstbeeld. Dat is reden om ze zoveel mogelijk uit te schrijven. Maar soms kan dit juist aanleiding zijn om dat niet te doen. In een juridisch getint tekstje, bijvoorbeeld over in- en uitschrijving, kan ervoor worden gekozen om bijvoorbeeld termijnen (3 maanden, 6 weken) met een cijfer te schrijven, Lelijk is: De scores lagen tussen de vijf en de 23. Dan toch maar liever de vijf schrijven als 5. 

Hoe schrijven we...

  • In Leiden hanteren we de volgende schrijfwijze: bachelor-mastersysteem of bachelor-mastermodel.
  • Bachelor en master (en alle afleidingen, zoals masteropleiding en bachelortitel) worden geschreven met een kleine letter, tenzij het een persoon betreft. Dan een hoofdletter gebruiken. Voorbeeld: ‘De Amsterdamse Bachelor toog naar Leiden om zich daar in te schrijven voor een masteropleiding.’ De afkorting bama alleen gebruiken in zeer informele stukken.
  • Bachelors'/ bachelor's/ bachelors? Gezien de opmars van Engelstalige woorden in onze taal, is besloten de bezittelijkheid volgens de Nederlandse spellingregels af te doen (officiële spellingregel). Het is dus gewoon: bachelors (enkelvoud) of bachelors' (meervoud). Met een hoofdletter als het om personen gaat, met een kleine als het om de graad gaat.
  • De PraktijkStudies hebben ervoor gekozen voor een tweede hoofdletter midden in het woord. Dat mag volgens de regels van de spelling fout zijn, bij het kiezen van namen geldt een grote vrijheid die we hebben te respecteren.
  • Het Leids Universiteits Fonds heeft gekozen voor deze schrijfwijze en die dient dan ook te worden gerespecteerd. Feitelijk druist deze schrijfwijze in tegen de spellingregels, vandaar dat het vaak fout gaat. Het wordt: Leids Universiteitsfonds of Leids Universitair Fonds. Allebei misschien meer voor de hand liggend maar toch fout.
  • Sterre(n)wacht. Als het onze eigen Leidse Sterrewacht betreft, is het een eigennaam en die schrijven we nog steeds zonder tussen-n. Als het gaat over sterrenwachten in het algemeen, staat die tussen-n er dus wel.

Hoofdletter of kleine letter?

  • Afkortingen die een zelfstandig begrip zijn geworden, bijvoorbeeld aio en havo, schrijven we met kleine letters, als een woord (officiële spellingregel).
  • Bachelor en master (en alle afleidingen, zoals masteropleiding en bachelortitel) worden geschreven met een kleine letter, tenzij het een persoon betreft. Dan een hoofdletter gebruiken. Voorbeeld: ‘De Amsterdamse Bachelor toog naar Leiden om zich daar in te schrijven voor een masteropleiding.’
  • Het woord faculteit krijgt alleen een hoofdletter in de officiële naam, dus als er ‘der’ in voorkomt. Dit geldt niet voor andere aanduidingen van de faculteiten: Faculteit der Geesteswetenschappen, rechtenfaculteit, faculteit sociale wetenschappen..
  • Opleidingsnamen krijgen een hoofdletter.
  • Specialisaties, tracks en afstudeerrichtingen met een hoofdletter.
  • Titulatuur. Geen hoofdletters in de titulatuur (ook niet in de afkortingen), tenzij er een andere reden om een hoofdletter te gebruiken, bijvoorbeeld het begin van een zin. Evenmin een hoofdletter gebruiken als een titel in een lopende tekst voorkomt, bijvoorbeeld ‘De professor begon met zijn college’ of ‘De ontdekking werd gedaan door prof.dr. Jansen en zijn groep’. Prof.dr. schrijf je zonder spatie ertussen en met puntjes.
  • Hbo en wo schrijven we met kleine letters, tenzij aan het begin van een zin.
  • Vakken met een hoofdletter: Inleiding in de psychologie

Inspringen

Niet inspringen, dit geeft een wat onrustige bladspiegel. Liever hier en daar een extra witregel invoegen.  

Kolommen

Het gebruik van kolommen is binnen de huisstijl toegestaan.  

Koppen

Een rustig tekstbeeld is een onderdeel van onze huisstijl. Voor een dergelijk tekstbeeld gelden de volgende aanbevelingen in teksten en brochures:

  • De hoofdstukkop krijgt een cijfer.
  • Voor het aanbrengen van gelaagdheid géén cijfers (1.1, 1.2, 1.2.3) gebruiken. Je kunt een hoofdstuk namelijk indelen door verschillende lettergrootten en/of typen te gebruiken om de niveaus aan te duiden. Dat geeft een rustige bladspiegel.

Lettertypes

Het voorgeschreven lettertype voor de platte tekst in drukwerk (de zogenoemde broodletter) is Minion 10. In de koppen kan het lettertype wel weer worden gevarieerd. Op het web gebruiken we Arial 10 of Verdana 8,5.  

Opsommingen

  • Officieel horen in een opsomming punt-komma’s, ook als de lemma’s onder elkaar staan. Maar als deze slechts uit één of enkele woorden bestaan, heeft het de voorkeur de punt-komma’s weg te laten vanwege het rustiger beeld dat zo ontstaat. In dat geval kan ook de punt aan het einde vervallen.
  • Bolletjes of streepjes in een opsomming? Geen van beide heeft de voorkeur en een ander teken kan eventueel ook. Sommige mogelijkheden voor tekens die Word biedt, knallen nogal van de pagina, wat de aandacht afleidt van de inhoud en in strijd is met de sobere toon van de huisstijl. Laat leukigheden als smiley's achterwege.

Punt

  • Zet aan het eind van een zin die eindigt met een www- of emailadres gewoon een punt. Www- en e-mailadressen zijn inmiddels zo ingeburgerd dat elke internetgebruiker weet dat deze nooit eindigen op een punt. Dus kun je er zonder bezwaar een punt achter zetten.
  • Punt na een bij- of onderschrift: zie Bij- of onderschrift.
  • Titulatuur. Prof.dr.mr. met puntjes en zonder spatie('s) ertussen. Geen hoofdletters in de titulatuur tenzij bijvoorbeeld aan het begin van de zin.
  • Zo nu en dan laait een discussie op over punten in titulatuur: een afkorting die eindigt met dezelfde letter als de uitgeschreven titel, zou geen punt krijgen, andere wel. Onzin.
  • Voorletters. Aan elkaar met puntjes, bijvoorbeeld S.J. of C.H.P. en daarna een spatie.
  • Punten in namen van bedrijven en instellingen die feitelijk een afkorting zijn, zijn in de loop van de tijd weggestreept. Bijvoorbeeld NWO, ministerie van OCW (hieruit is zelfs het woordje ‘en’ verdwenen). Maar je ziet ze nog wel, bijvoorbeeld T.W.I.S.T., de studievereniging van de opleiding taalwetenschap en M.F.L.S., die van geneeskunde en biomedische wetenschappen. Dit zijn eigennamen en die worden geschreven zoals een organisatie of bedrijf ze zelf schrijft.

Spatie

In sommige landen zie je na een schuine streep een spatie. In Nederland ontbreekt deze spatie.  

Telefoonnummers

De schrijfwijze van telefoon- en faxnummers is:

  • 071 527 33 46
  • 06 51 11 75 63
  • +31 (0)71 527 33 46  

Tussen- s

De laatste jaren was het de trend om de tussen- s te schrappen uit woorden als onderzoeksbeleid. Die trend is weer aan het keren aangezien de tussen- s er in de spreektaal vaak automatisch uit rolt; hij is er kennelijk niet voor niets en wordt vaak ook geschreven. Om inconsequenties te voorkomen dus toch maar weer terug naar onderzoeksonderwerp, onderzoeksinstituut en onderzoeksvoorstel. (Zo niet, dan in één document steeds dezelfde keuze maken.)  

Vet, onderstreping en Italic (schuinschrift)

Bij voorkeur geen vet of onderstreping in lopende tekst gebruiken om iets te benadrukken. Deze accentueringen knallen als het ware van de pagina en verstoren de rust. Gebruik schuinschrift (italic), maar ga hier wel zeer terughoudend mee om. Vet kan wel gebruikt worden in koppen.

Website
Gebruik op websites vet in plaats van italic, vanwege de leesbaarheid op een beeldscherm.  

Webredactie Psychologie
Laatst Gewijzigd: 07-05-2010