Over de rol van de belediging in een eercultuur

Mensen uit een ‘eercultuur’ reageren vaak agressiever op beledigingen en provocaties dan die uit een ‘waardigheidscultuur’. Saïd Shafa onderzocht de onderliggende mechanismen en ontdekte hoe dergelijke reacties kunnen worden voorkomen. Promotie op 26 juni.

Eer en waardigheid

Saïd Shafa

Saïd Shafa

Grote delen van de wereld kun je grofweg indelen in eerculturen en waardigheidsculturen. In een eercultuur – die je veel vindt in het Midden-Oosten of in Mediterrane gebieden – draait het om eer. Die wordt in hoge mate bepaald door de manier waarop anderen tegen je aan kijken. Eer heb je pas als anderen het je toekennen; je kunt de status verliezen als iemand je bedreigt of schaadt. In een waardigheidscultuur – West-Europa, Noord-Amerika – wordt de eigenwaarde veel meer bepaald vanuit het individu zelf, door het zelfbeeld. Iemand kent zichzelf waarde toe, wordt daar bij wijze van spreken mee geboren en kan door niemand worden afgepakt.


Defensief

Die culturele achtergrond is van invloed op de manier waarop mensen beledigingen incasseren. Promoverend psycholoog Saïd Shafa is een van de eersten die de onderliggende mechanismen hiervan onderzocht. Shafa: ‘Wat je ziet is dat mensen uit een eercultuur veel defensiever reageren op een belediging, vanuit de angst dat hun eer wordt aangetast.’

Fysiologische waarnemingen

Die waakzaamheid is zelfs op fysiologisch niveau waar te nemen. Shafa: ‘We lieten proefpersonen interacteren met een beledigende persoon, en maten intussen fysiologische indicatoren zoals hartslag en bloeddruk. De personen voor wie eer belangrijk was vertoonden vormen van stress die overeenkomen met een toestand van bedreiging.’

Moraliteit

Shafa ontdekte ook dat mensen uit een eercultuur beledigingen sterker moraliseren. ‘Mensen beoordelen zichzelf en anderen vooral op competentie en moraliteit,’ vertelt hij. ‘Iemand uit een eercultuur focust meer op moraliteit. Zo iemand zal zichzelf na een belediging eerder als slecht zien, dan als iemand die iets doms (incompetents) heeft gedaan.’

Coöperatief

Dit alles heeft tot gevolg dat mensen uit een eercultuur hoffelijker en coöperatiever met elkaar omgaan zolang ze met respect worden behandeld. Escalatie kan immers eerverlies betekenen. Shafa: ‘In waardigheidsculturen is het echter enigszins normaal dat er een soort interpersoonlijke spanning bestaat. Daar is veel meer ruimte voor confrontaties en kritiek, omdat de eigenwaarde altijd min of meer stabiel blijft. Anderen hebben daar niet zo’n invloed op, dus is het ook niet nodig die op verbaal-agressieve wijze te verdedigen, zoals in een eercultuur.’

Sociale zelfbevestiging

Toch kunnen die agressieve reacties voorkomen worden volgens Shafa, door het sociale zelfbeeld van een persoon uit een eercultuur te bevestigen. ‘Een effectieve manier is om een persoon te laten nadenken over zijn of haar eigenschappen die door anderen gewaardeerd worden. Eer hangt immers grotendeels af van de ander. Door deze sociale zelfbevestiging is een belediging veel minder bedreigend.’

Subsidie

Door subsidie van het NWO is Shafa in staat de komende jaren als postdoc verder onderzoek te doen. ‘Ik wil heel graag onderzoeken of er nog meer mogelijke interventies zijn om eergerelateerde agressie te voorkomen.’

(24 juni 2014/Coen van Beelen)

Zie ook

Studeren in Leiden

Bachelor
Psychologie

Master

Laatst Gewijzigd: 03-09-2014