Marianne van Dijken over de Tripple-S R conferentie

The Tripple-S R - hét congres waar onderzoekers die aan taalontwikkeling en lezen werken, halsreikend naar uitkijken - werd afgelopen juli gehouden in Portugal. Voor de afdelingen op FSW die zich met dit onderwerp bezighouden lekker dichtbij en een goede gelegenheid om het lopende onderzoek te bespreken met collega-professionals. Een verslag van orthopedagoog Marianne van Dijken.

The Society for the Scientific Study of Reading (SSSR) werd in 1993 door prof. Ronald P. Carver opgericht met als doel het wetenschappelijke onderzoek naar lezen te stimuleren en om informatie te verspreiden over lezen en aanverwante gebieden, zoals taal en geletterdheid. De vereniging organiseert jaarlijks The Tripple-S R en daar heb ik het symposium "Does it matter what medium we use for reading development?" geleid, georganiseerd door mijn collega Marga Sikkema-de Jong, een lezing over mijn onderzoek "Het ontwikkelen van ontluikende geletterdheid met behulp van prentenboeken op het Smartboard" gegeven en de discussie aan het eind van dit mini-symposium begeleid.

Na de jaren ’90 van de vorige eeuw, toen de eerste digitale woorden in de vorm van korte tekstjes via e-mails en webpagina's op onze primitieve computers verschenen, is in het nieuwe millennium het lezen via een scherm exponentieel toegenomen.


In vogelvlucht

Amazon bracht zijn eerste Kindl op de markt in 2007. Het debuut van de iPad was in 2010 en in 2012 zijn smartphones met breedband een leesplatform geworden. Tegelijkertijd is de verkoop van e-boeken toegenomen, maar het lot van hun papieren versies verliep anders. In 2009 overtrof de verkoop van e-boeken de verkoop van hardcovers bij Amazone. Tussen 2008 en 2009 nam de verkoop van e-boeken met 177% toe en zelfs in 2011 was er nog een stijging van 117% te zien ten opzichte van het jaar daarvoor. De verkoop van analoge boeken daalde met 16% tussen 2010 en 2012 (Baron, 2015).

Digitaal versus papier

Marianne van Dijken

Marianne van Dijken

Gegeven dat wij heden ten dage steeds meer aangewezen zijn op computers en elektronische apparaten voor het lezen van teksten, moeten we ons buigen over de vraag hoe we deze digitale formats gelijkwaardig aan of zelfs beter dan papieren formats kunnen maken.

Uit de literatuur weten we dat als je de effecten van technologisch verbeterde verhalen voor de ontwikkeling van geletterdheid van jonge kinderen, vergelijkt met het luisteren naar papieren prentenboeken, kinderen profiteren van toevoegsels als geanimeerde prenten en muziek of geluidseffecten om het verhaal beter te begrijpen, maar dat interactieve elementen, zoals games of een woordenboekfunctie afleidend werken, met name voor kinderen uit gezinnen met een lage sociale status.


Onderzoek naar multimediale toevoegingen

Tijdens het symposium presenteerde Gal Ben-Yehuda uit Israël veelbelovende resultaten van haar onderzoek naar multimediale toevoegingen, zoals het highlighten van tekstelementen in commerciële e-boeken. Deze toevoegingen hadden geen invloed op het verhaalbegrip. De kinderen leerden wel meer van een klein dan van een groter scherm, waarschijnlijk omdat dit gemakkelijker te hanteren is.

Print referencing

Ikzelf heb laten zien dat het gebruik van "print referencing" een veel gebruikte techniek om de aandacht van kleuters te richten op de tekst in een boek, gemakkelijker te realiseren is met e-prentenboeken gepresenteerd op een smartboard, dan met traditionele papieren prentenboeken. Zowel vocabulaire als printkennis en foneembewustzijn kan daarmee geulerenuleerd worden. Dr. Annie Roy-Charland liet met dezelfde techniek zien dat dit ook gold voor verhaalbegrip bij kleuters.

Empathische vaardigheden

We weten echter dat voorlezen uit traditionele prentenboeken andere belangrijke aspecten naar voren brengt en meerdere functies vervult. Voorlezen verwezenlijkt bijvoorbeeld sociale interactie tussen ouder en kind en deze fysieke wisselwerking geeft de mogelijkheid om sensitief te reageren, een belangrijke voorwaarde voor leren.

Prof. dr. Per Bergamin liet zien hoe onmisbaar emoties en empathie zijn bij lezen. De vraag is of e-boeken onze empathische vaardigheden net zo zullen aanscherpen als papieren boeken dat kunnen. Ook Gal Ben Yehudah liet met haar onderzoek zien dat kinderen die het risico lopen op ontwikkelingsproblemen zoals ADHD, afgeleid kunnen worden door overlap van de animatiegeluiden met de vertelling. Ook moeten we rekening houden met de diversiteit in leercapaciteit van kinderen.

Verschuiving

We moeten bij ons onderzoek dus altijd in ons achterhoofd houden wat deze verschuiving van lezen op papier naar lezen op een scherm werkelijk betekent. De discussie hierover met de zaal werd gevoed door dr. Marina Simian. Haar onderzoek richt zich op leesbegrip bij leerlingen in high school en haar bevindingen impliceren dat het langer duurt voordat een tekst op het scherm is gelezen in vergelijking met dezelfde tekst op papier. Bovendien is tekstbegrip op papier beter dan via een scherm. Dit gold met name voor verhalende en beschouwende teksten, maar niet voor discontinue teksten waar het internet vol mee staat.

De leerlingen zelf vonden het gebruik van een scherm voor kennisvergaring afleidend en vermoeiend voor de ogen, maar wel cool en snel. Bij ons goedbezochte symposium zaten ook de drie dove deelnemers met hun persoonlijke gebarentolk. Dit herinnerde ons eraan dat voor deze groep mensen speciale aanpassingen nodig zijn als we het lezen vanaf een scherm verder willen ontwikkelen. Een vruchtbaar congresbezoek, met zeer positieve reacties op ons onderzoek en waardevolle contacten voor de toekomst. Een aanrader voor volgend jaar!

Laatst Gewijzigd: 06-09-2016